नेपाल मै काम भ्याइ-नभ्याइ

भक्तपुर ४ भदौ।परम्परागतरुपमा भक्तपुरको याछे टोल बिभिन्न सीप सम्पन्न जातिहरु बस्ने थलो हो। यहाँ मानन्धर समुदायले रक्सी बनाउने गर्दछन्। त्यसै गरी जुजु धौ पनि पहिलो पटक यही बनेको थियो। यहाँका लवजुहरु खेतीपाती गर्नमा निपुण छन् । भक्तपुरको निकै पुरानो नवदुर्गा नाचको लागि चाहिने देबगुणहरुका मुकुण्डोहरु पनि यहीका चित्रकारहरुले बनाउने गर्दछन्। यी पेशाकर्मीहरु प्रति आधुनिक युवाहरुको रुचि कम हुँदै आएको छ।
तर यहाँ परम्परादेखि कपाल काट्ने नापितहरुले भने यही पेशा अंगालेको पाइन्छ। नापितहरु मध्ये पनि गुन्जमान नापित नामका हजामको पसलमा कपाल काट्न र दाढी बनाउन आउनेहरुको बिहान सबैरै देखि भीड लाग्ने गरेको छ। उनकोमा नियमित कपाल काट्न आउनेहरुको पहिलो प्रश्न नै ूमेरो पालो कतिजनापछि आउँछ ू भन्ने रहेको हुन्छ। जवाफमा उनले रेडिमेड उत्तर तीन-चार जना भन्ने गरेका छन्। त्यहाँ आएका हरेक जसोले कपाल काट्न भन्दा पर्खन तीन गुणा समय दिने गरेका छन्। सरदरमा एक जनाले आधा घण्टा समय कुरे पछि आफ्नो कपाल काट्न पाउने गर्दछ।
ूयो आधा घण्टा समय भने गुाजमानको बिविध प्रकारका गफ सुन्दा सुन्दै समय बितेको थाहा हुन्नू हरेक महिना त्यहाँ कपाल काट्न जाने कृष्ण प्रसाद लागेले सुनाए। मास्टरदेखि डाक्टरसम्म बच्चादेखि बुढासम्म बेरोजगारदेखि एकक्षण पनि फुस्रद नहुने समेत उनको कपाल काट्न आउने गरेको नापितका छिमेकी कुमार राजचलले जानकारी गराए।रविन सितिखु पहिलो पटक गुाजमानकोमा कपाल काट्न बीस बर्ष पहिले आफ्नो बाबुसंग त्यहाँ गएको स्मरण गर्दछन्। हालै मात्र भने उनी आफ्ना दुइ भाइ छोराको कपाल काट्न नापित कहाँ पुगे। बीस बर्ष देखि नियमित यही आएर कपालको नयाँ नयँँ ढाँचामा युग अनुसारको कट बनाइसकेका सितिखुलाई एउटै काममा यतिका धेरै बर्षसम्म निरन्तर लागिपरेका नापितको कार्यक्षमता देखेर आश्चर्य लागेको छ। हुन पनि यहाँका नयाँ पिढीका मानिसहरु यो पेशा गर्न रुचाउदैनन्। यहाँका मानिसहरुको कपाल र डाढी काट्न करीब ५ सय जना भन्दा बढी भारतीय तथा तराईका नेपालीहरु यहाँ काम गरिरहेका छन्। उनीहरुले हरेकले बर्षमा करीब एक लाख रुपियँँ बचत गरेर घर पठाउने अनुमान नापितको गफमा सुन्न पाइन्छ। ूत्यसैले यहाँ काम पाइन्न भनेर तास खेल्नेहरुले यो कुराको ख्याल राख्नु पर्छू गुाजमानको भनाइ छ। भक्तपुरका सबै ठाउँका मानिसहरु गुाजमानको ग्राहक छन्। धेरै जसो त उसको संसारिक गफ सुन्न पाइने भएकोले पनि कपाल काट्ने मेसो लिएर त्यहाँ आउने गरेका हुन्। एक हिसाबले त गुाजमानको पसल युवाहरुको जक्सन नै भएको छ। यहाँ आएर कतिले त एकै सहरमा बसेर पनि बर्षौं भेटघाट हुन नसकेका मित्रहरुले भेट्न अवसर पाएका छन्।
त्यहाँ आउने हरेकले कुनै नै कुनै नयाँ कुरा गुाजमानलाई सुनाइरहेका हुन्छन्। यही कुरालाई सिलसिला मिलाएर कथा जस्त शैलीमा आफ्ना ग्राहकहरुलाई सुनाउनु पनि उनको दिनचर्याको एउटा पाटो भएको छ। फुस्रदिलाहरु त आफ्नो पालो आए पनि हत्तार भएकाहरुको पहिला कपाल काट्न दिएर संसारिक गफ सुन्नमा नै रमाउँछन्। यो पेशा लोप नहोस भनेर गुाजमान स्कुल जाने आफ्नो छोरालाई समेत फुस्रदमा हजामको काम सिकाउन गरेका छन्। कुनै पनि काम आफैमा खराब नहुने बताउने नापित ूगरी खान लोकलाज पर्वाह राख्न नहुनेू धारणा ब्यक्त गर्दछन्।
ूधन कमाउनु भन्दा इष्टमित्र बढाउनु पर्दछू भन्ने मान्यता राख्ने उनले कपाल काटेको ज्याला अरुको भन्दा कम राखेका छन्। अन्यत्र कम्तिमा पनि ४० रुपियाँ कपाल काटे बापत ज्याला लिने गरिएको छ। गुाजमानले भने बढीमा २० रुपियँँमा कपाल काट्दै आएका छन्। आफ्नै पसलमा ज्ञानगुणका कुरा सुन्न पाइने भएकोले पनि उनले मनोराजनको लागि भनेर अन्यत्र जस्तै टिभी च्यानल राखेका छैनन् । आफ्ना ग्राहकका कुरा सुन्न र आफुले जानेका नयाँ नयँँ समाचार ग्राहकहरुलाई आफ्नै मुख र कानले सुनाउन र सुन्न पाए पछि अन्य साचारका माध्यमहरुको उति आवश्यकता नभएको उनले भने।
त्यहाँ आउने ग्राहकरुले उनलाई सर्बज्ञानी मान्ने गरेका छन्। बलिउडको हालखवर नेपाली राजनीतिको उथलपुथल कलिउडका करेण्ट गसिप ब्यापारिक घरानाका मानिसहरुको सम्पतिको अनुमान भ्रष्ट नेताहरुको कमाइ समाजमा भइराखेका प्रशंसनीय गतिबिधिको तारीफ समाज हुने बिकृतिको चिरफार गर्न गुाजमान आफ्नो कैचीसंगै कान र मुखलाई एक साथ चलाउछन्। यही अद्भुत गुणको कारण नै उनकोमा ग्राहक खाली हुने समय नै हँुदैन।
उनको पसलमा आएर कपाल काट्न आउन असर्मथ भएका निकै धनाढय र सम्पन्न मानिसहरुले भने गुाजमानको हातबाटै कपाल काट्न उनको फुस्रद पर्खने गरेका छन्। फुस्रद मिलाएर उनी धनाढय तथा सम्पन्न मानिसकोमा कपाल कटाउन जाने गर्दछन्। आफुलाई सम्मान गरिने भएकोले मात्र उनी यसरी बोलाएको ठाउँमा जानेका गरेका हुन्। गुाजमानले जस्तै हरेक नेपालीले आफूमा भएको कुनै न कुनै सीपलाई पहिचान गरी बिकास गरेमा बेकम्मा भएर बस्नु पर्दैन। यसो भएमा काम खोज्न खाडीको गरम युरोप तथा अमेरिकाको अनकन्टार भीडमा हराउनु पर्ने छैन। कपाल काट्ने पेशामा त नेपालीले भन्दा बढी भारतीयले यहाँ काम गरिरहेको छ। यहाँका मानिसहरुले यस पेशामा रुचि नदेखाउँदा बिदेशीहरुले काम पाएका छन् भने नेपालीहरु बेरोजगार भएर बरालिरहेका भेटिन्छन्।- रविन राचलिका हरीत समूह भक्तपुर